‘’24 SAAT İÇİNDE ZONGULDAK’I TERK ET’
Dursun Kaptan, Kuvayi Milliye hareketinde yer alarak Zonguldak ve çevresinde Fransız güçlerine karşı verdiği mücadele ile tanınan kaptan ve milis lideridir. Kurtuluş Savaşı döneminde silah ve lojistik taşımacılığında üstlendiği roller, türkülere konu olmuştur.
Dursun Kaptan, 1873 yılında Osmanlı İmparatorluğunun Rize vilayetinin Yağlıtaş (Kamenit) mahallesinde dünyaya geldi. Köseoğlu sülalesindendi. Genç yaşlarda denizcilikle uğraşmaya başladı ve bölgedeki ticari ve lojistik faaliyetlerde yer aldı. Erken yaşlarında ailesi birlikte Zonguldak’a geldiler. Zonguldak’ta kömür taşımacılığı yaptı.
8 Mart 1919'da Fransızlar, kömür havzasını kontrol etmek amacıyla Zonguldak’a asker çıkardılar. O sıralarda Dursun Kaptan 46 yaşında idi.
15 Mayıs 1919 tarihinde Yunanların İzmir’in işgali ile Zonguldak’ta anca neyin ne olduğu anlaşılmaya başlandı.. Fransızların güya maden ocaklarını koruma bahanesi ile Zonguldak’a asker çıkarması , artık işgal olarak görülmeye başlanmış ve Müdafaa-i hukuk cemiyeti için bir zemin hazırlamıştır. Fransızlar da artan bu tepkiler üzerine daha fazla baskı kurmaya ve ev baskınları yapmaya başlamıştı.
Özellikle Zonguldak’ta bazı kişiler bundan oldukça rahatsızdı. İpsiz Recep, Laz Emin ( Emim Ertürk) zaman zaman Zonguldak caddelerinde Fransız askerleri ile didişmeye başladı. Bazı gençler tutuklanıyor, halkın fazla tepkisini çekmemek için gençler hırpalandıktan sonra salıveriliyordu. Zonguldak’ın tecrübeli kaptanı Dursun Reis ile İpsiz Recep gençleri koruyup kollamaya başladı. .
Geceleri , Zonguldaklı gençlerini ,bugün Ontemmuz , Site, Acılık sırtlarındaki tepelerde gizli topluyorlardı. ,Fransızlar da bu örgütlenmeler ve toplanmalara karşı Fener Mahallesinden ışıklar ile tarama yapıyor ve gördükleri karartılara ateş acıyorlardı.
Gençleri örgütleyenin Dursun Kaptan olduğunu öğrenen Fransızlar, Dursun Kaptan’a 24 saat içinde Zonguldak’ı terk etmesini söylediler.
Böylelikle Dursun Kaptan, Fransız askerlerine karşı direniş hareketi başlattı. , İpsiz Recep, Emice ve Laz Emin gibi şehirdeki diğer direnişçilerle birlikte, Fransız askerlerine karşı çete kurup , savaş organize eden isimler arasında yer aldı. Bir bir adam toplayarak çete kurdular veya gemilerine adam topladılar. Kısa süre içinde Dursun Kaptan teknesi ile çıktığı Karadeniz’de zaman zaman ani baskınlarla Fransızlara zarar verdi. Kurtuluş Savaşı sürecinde Sovyetler Birliğinin Batum şehri üzerinden, İnebolu’ya oradan da Anadolu'ya yolladığı yardımları deniz yoluyla getirdi. Sovyetler birliğinden Kurtuluş Savaşı boyunca taşınan 39.000 tüfek, 327 makineli tüfek, 54 top, 63 milyon fişek,147.000 top mermisi , 2 avcı botu, Doğu sınırlarından eski Rus ordusunun bıraktığı askeri malzemeler.
Ankara’da iki barut fabrikasının kurulmasına yardım için malzeme, Fişek fabrikası için gerekli teçhizat ve ham madde sağlama, 200 kilo külçe altın , 100.000 altın Ruble (kimsesiz gazi çocukları için yetimhane kurulması amacıyla) 20.000 Lira (basımevi ve sinema teçhizatı alımı için) 10 milyon altın Ruble ; aralarında Dursun Kaptan’ın teknesinin de bulunduğu gemilerle taşınmıştır.
15 Şubat 1926 tarihinde toplanan Türkiye Büyük Millet Meclisi, Dursun Kaptanı Kırmızı Şeritli İstiklal Madalyası ile ödüllendirdi.
Soyadı kanunu çıktıktan sonra Bizzat, Mustafa Kemal Atatürk kendisine Kılıçreis" soyadını verdi. 1950 yılında Zonguldak'ta hayatını kaybeden Dursun Kaptanın adı, Zonguldak'taki bir sokağa verildi.
Dursun Kılıçreis 10 Ocak 1950 tarihinde 78 yaşında Zonguldak'ta vefat etti. Muhtemelen 10 Temmuz mezarlığına gömüldü fakat mezar taşıma sırasında oğlu Zonguldak dışında olunca , mezarı kaybolmuştur.
Dursun Kaptan’ın bu kahramanlığını anlatan bir de Türkü bulunuyor. Safiye Ayla bu Türküyü Atatürk’ün huzurunda seslendirmiştir.
DURSUN KAPTAN TÜRKÜSÜ
Dursun kaptan Batum'dan avare etti kalktı
Dursun kaptan Batum'dan avare etti kalktı
Şişirdi yelkenleri, cigarasını yaktı
Şişirdi yelkenleri, cigarasını yaktı
Pupa yelken giderken, küpeşteye yaslandı
Pupa yelken giderken, küpeşteye yaslandı
Görsen Dursun kaptanı, sanırsın bir aslandı
Görsen Dursun kaptanı, sanırsın bir aslandı
Vardiyadan bağırdı Dursun kaptan bir dumanKaptan aldı aynayı dedi ki gül cemal
Gidelim yalı yalı da aşalım Barfiyali
Gidelim yalı yalı da aşalım Barfiyali
Kemeri bordoladık da vur kemençeyi Ali
Bir horon edeceğim vur kemençeyi Ali
Piryoz çakıyor piryoz da selam olsun Rize'ye
Piryoz çakıyor piryoz da selam olsun Rize'ye
Elli beş sefer ettim da Kuvayi Milliye'ye
Elli beş sefer ettim da Kuvayi Milliye'ye
Of, Sürmene, Araklı da yanaştım Trabzon'a
Of, Sürmene, Araklı da yanaştım Trabzon'a
Kurtuluş savaşında da çalıştım kana kana
Kurtuluş savaşında da çalıştım kana kana
Not; Bazı kaynaklarda Alemdar Gemisi kaptanı sanatçı Tarkan’ın dedesi Dursun Kaptan ile karıştırılmaktadır. Aynı kişi değildir.
Hayati Yılmaz
