KİLİMLİ TARİHİ

Genelde Kilimli gibi yerleşim yerlerinin tarihi, bölgenin genel tarih üzerinden verilir. Ben size bilinmeyen, Kilimli ’ye özel tarihini yazayım.
Bir Trak kolonisi olan Crenides, bugünkü Zonguldak’ımızın Kilimli İlçesi`ne tekabül ediyor. Antik bir Bithynia kasabası olan Crenides `in anlamı ,çeşmelerdir bir başka değiş ile Pınar`dır.
Ryan Boehm`in kitabı "City and Empire in the Age of the Successors"adlı eserinde "Crenides" bir Trakya kolonisi olarak geçer.
Kilimli, bir derenin aktığı sadece küçük düz bir vadi iken ; Roma döneminde balıkçıların sığınak yaptığı kasabaya dönüştü. Kilimli hakkında Strabon , MÖ I. yüzyıl sonlarında ,Kilimli`yi , Heraclea (Ereğli) ve Billaeus 'un ağzı (Filyos Çayı) arasında bir kasaba olarak bahseder. Zaten Roma imparatorluğu Batı Karadeniz’i MÖ 79 yılında hakimiyeti altına alıyor.
Kilimli’nin Zonguldak tarafındaki burun önceden kale olduğu biliniyor. Bu yüzden kalenin arka tarafındaki sahile Hisar arkası denmiş. Bugün kalıntıları bile yok olan bu kalenin ,Roma Dönemine ait olduğu ve milattan sonraki yıllarda yapıldığını şuradan anlayabiliriz. MÖ .80 yıllarında Strabon buradan bahsederken herhangi bir kale varlığından bahsetmez. Lakin aynı Strabon ,Kilimli`den bahsederken bir kasaba olduğunu belirtiyor.
Marcian'a göre ; Strabon adımlarını sayarak Cranides’in Sandraca`dan (Zonguldak) sadece 20 Stadia olduğunu . (3740 m) hesaplıyor.
( Antik ölçü birimi olan 1 Stadia , ‘’157 adım’’ , 187 metreye denk geliyor. ) Bugün modern ölçümlerle Zonguldak Kilimli arası 8 km mesafedir .
Yunan dilinde Crinides "Κρηνίδες" olarak yazılıyor.
“Κρηνίδες” Kilinay diye okunuyor.
Yani Kilimli ismi Crenides` den Türkçeleşmiş hali olan Kilinay’dan gelmiş olabilir.
Crenides ’in anlamı ‘’pınar’’ demek. Yani Kilimli’nin coğrafi özeliklerine bakıldığına kalkerli arazileri olması ve su batanların oluşturduğu, bu suların temiz çıkan su, kaynak anlamına gelmektedir. Zaten Richard Kiepert’in 1907 Küçük Asya haritasında derenin adını Kara pınarcık olarak verir.
Ya da Kilimli aslında ; kil olan , sahil ,toprak anlamına da gelebilir.
Burada kalenin ufak ön kale veya ön karakol olarak kullanılan küçük savunması olduğu ; bulunduğu tepenin alanından anlaşılmaktadır. Zira o dönemde Kilimli yerleşim yerlerine uzak ve ana kaleler arasında oldukça uzun yol mesafesindedir.
Kilimli Osmanlı topraklarına geçtiğinde , önemsiz hale gelir ve yerleşim yeri olarak görülmez. Zaten Ereğli- Filyos sahil kenarında küçük insan toplulukları yaşar ve bunlar genelde balıkçılık ile uğraşan insanların kaldığı yerlerdendi.
Kilimli’nin kale tepesi aslında bir burundur ve adı Kilimoli Burnudur. Kilimli’nin zamanında "bugün demir yoluna kadar olan kısmı deniz olması ‘’ muhtemeldir. Bu durumda bu çıkıntının burun olması daha netlik kazanır. Kilimli`nin ismi bu Kilimoli Burnundan gelmiş olabilir.
Kilimli etrafındaki tepeciklerin oluşması, sahile doğru su yolu oluşturmuş. Bu sebep ile bir bataklık ,balçıklı toprak olduğundan da yerleşim yeri olarak görülmemiş. Fakat bugün tepeler arasında kalmasına rağmen Kilimli ilçesine pek su basmaz. Bunun nedeni kasabanın ortasından demiryolu geçtiğinde , birkaç kanal hattı yapılmış ve toplanan sular, geniş kanalizasyondan denize atılması sağlanmış. Bunun aynısı Çatalağzı İstasyonunda yapılmıştır. Bugün bu demiryolları kanalları , Çatalağzı Merkez’de de sel baskınından etkilenmemesinin sebebidir. Bu nedenle bu kanallar Zonguldak istasyonuna da su basmayacağının garantisidir.
Kilimli ancak 1848 yılında ocakların açılması ile yerleşim yeri haline geldi. Küçük demiryolu hattı kurulması ve direk harmanı olması ev sayısını çoğalttı. Genelde Doğu Karadeniz sahilinden gelen insanların Karadon ve Gelik’e yerleşmesi ve oradan da aşağı doğru yayılması ile giderek , tekrar kasabaya dönüştü.
1936 yılında demiryolları ile birlikte açılan kara yolu ile Zonguldak bağlantısı kurulmuştur. Bu yıllarda daha henüz Kilimli Tepesinde yerleşim yoktur.
1940 yıllarında da çarşı tarafına EKİ lojmanları yapılıyor.1950’li yıllarda da Karadon işçi evleri devreye girerek nüfusunu artırıyor.
Kilimli, 1926 yılında nahiye (bucak) statüsüne kavuşmuş, daha sonra 1952'de belediye olmuş ve en sonunda 2012'de ise ilçe haline gelmiştir.
Bugün Zonguldak’ın ilçesi olan Kilimli’nin batısında İnsu (İnağzı) doğusunda da Psylla (Çatalağzı) bulunmaktadır. Psylla ile Crenides arasında 250 metre yüksekliği olan Kilimli Tepesi bulunmaktadır. Bu tepenin eski haritalarda (1907) adı Kışla’dır. Osmanlı Döneminde de görüş açısı bakımından netlik olduğundan askeri kışla olarak kullanılmaktaydı. Daha sonra TRT verici olarak kullanıldı.
Kilimli’nin ilçe olması ile birlikte Çatalağzı , Muslu ve Gelik Beldeleri ile birlikte Kurtköy, Şirinköy, Türkali ve Göbü köyleri de Kilimli ilçesine bağlanmıştır.
Bir de size haritasını hazırladım.

Hayati Yılmaz ile
Zonguldak Tarih